De wiskunde van pure pigmenten op het doek

Aan het begin van de twintigste eeuw kwam de academische schilderkunst onder druk te staan. De gevestigde methode bouwde overtuigende ruimte op met clair-obscur, zachte overgangen en sfumato. Vorm werd gemodelleerd door licht en schaduw, terwijl kleur meestal ondergeschikt bleef aan een geloofwaardige weergave van de zichtbare wereld. Het fauvisme draaide die hiërarchie om. In plaats van kleur te gebruiken om een object herkenbaar en ruimtelijk correct te maken, behandelden schilders kleur als een zelfstandige kracht die het hele doek kon organiseren. Voor verdere context over de bredere breuk met academische conventies biedt deze geschiedenis van moderne kunst een bruikbaar overzicht.

Het beslissende laboratorium was Collioure, waar Henri Matisse en André Derain in de zomer van 1905 samenwerkten. Onder het sterke mediterrane licht schilderden zij landschappen, havens en figuren met kleuren die niet langer aan lokale werkelijkheid waren gebonden. Een boom hoefde niet groen te zijn, een schaduw niet bruin of zwart en een huid niet vleeskleurig. De schilderkundige vraag verschoof daardoor van “Welke kleur heeft dit object?” naar “Welke kleur organiseert deze vorm, deze ruimte en deze ervaring?” Die verschuiving maakte pigment tot een constructieve bouwsteen, vergelijkbaar met een dragend onderdeel in een architectuur.

Het verlaten van mimesis voor zuivere verzadiging

Mimesis betekent in de kunst het nabootsen of representeren van de zichtbare werkelijkheid. Binnen de academische traditie betekende dit vaak dat een schilder eerst een object observeerde en vervolgens met een gecontroleerde reeks mengkleuren de lokale kleur, belichting en schaduw reconstrueerde. Complementaire pigmenten, zoals rood en groen of blauw en oranje, werden daarbij vaak vermengd om schaduwtonen te maken. Het resultaat kon subtiel zijn, maar de optische kracht van beide pigmenten nam af. Een overvloed aan menging levert gemakkelijk neutrale, grijze of modderige tonen op.

De fauvistische oplossing was niet simpelweg “meer felle verf gebruiken”. Het ging om een andere procedure. Pigmenten werden zo min mogelijk vooraf gemengd en dikwijls rechtstreeks uit de tube op het doek gezet. De kleur bleef daardoor verzadigd en behield zijn fysieke aanwezigheid. In sommige werken werd op een witte of slechts licht getinte ondergrond gewerkt, zodat het licht vanuit de grond door de dunne plekken heen kon terugkaatsen. Ook de penseelstreek bleef zichtbaar. Dat maakte de verf niet alleen een drager van kleur, maar ook een registratie van snelheid, druk en richting.

De traditionele schaduwmodellering werd vervangen door verschillen in chromatische intensiteit. Een vorm kon volume krijgen door een warme kleur naast een koele kleur te plaatsen, niet door een reeks donkerder varianten van dezelfde kleur te mengen. Een roze vlak naast groen kan een gezicht laten uitkomen; ultramarijn naast oranje kan een gevel naar voren duwen. De kleur is dan niet beschrijvend maar functioneel. Ze bepaalt welke vorm dominant wordt, waar het oog rust en hoe het beeld spanning opbouwt.

• Gebruik ongemengde kleuren wanneer maximale verzadiging en directe impact nodig zijn.
• Laat aangrenzende penseelstreken optisch samenwerken in plaats van alle menging op het palet uit te voeren.
• Vervang zwart in schaduwen door koele of complementaire tonen wanneer de kleurstructuur levendig moet blijven.
• Controleer de helderheid van elk vlak afzonderlijk, want hoge verzadiging zonder waardestructuur kan het beeld onleesbaar maken.

Daarbij moet een belangrijk onderscheid worden gemaakt. Fauvisme is geen willekeurige kleurkeuze. De afwijking van de werkelijkheid werkt alleen wanneer kleurvlakken een duidelijke taak hebben. Een paars grasveld kan overtuigen als het de figuur, de lucht en de compositierichting versterkt. Zonder zo’n taak wordt “onrealistische kleur” slechts decoratie. De moderne kunst brak dus niet met structuur, maar verplaatste structuur van nabootsing naar bewuste organisatie.

De technische verschuiving in beeldopbouw en kleurgebruik

De verandering wordt het duidelijkst wanneer de twee werkwijzen naast elkaar worden gezet. Academische schilderkunst vertrekt doorgaans vanuit tekening, proportie, lokale kleur en geleidelijke modellering. De fauvistische methode vertrekt eerder vanuit grote kleurverhoudingen, ritme en de vlakheid van het doek. Matisse vereenvoudigde vormen tot herkenbare tekens en accepteerde dat het schilderij geen venster op de wereld hoefde te zijn. Derain en andere fauvisten gebruikten krachtigere penseelstreken en een directere, soms ruigere verfbehandeling.

Ook technisch bleef olie verf belangrijk vanwege de verzadiging, de lange open tijd en de mogelijkheid om dikke lagen naast transparante passages te plaatsen. Toch was niet het bindmiddel zelf vernieuwend, maar de manier waarop de verfopbrengst werd benut. Een schilder kon een tube groen rechtstreeks inzetten, een blauw vlak ernaast plaatsen en de interactie aan het oog overlaten. De schilder hoefde de gewenste tussenkleur dus niet volledig fysiek te produceren. De kijker voltooit het mengproces optisch.

Voor een hedendaags schilderproject is dit verschil praktisch bruikbaar. Begin niet met tientallen lokale kleuren voor objecten, maar met een beperkte set dominante relaties. Kies bijvoorbeeld een rood-oranje familie voor voorgrondvormen, blauwgroen voor achtergronden en één contrasterende kleur voor accenten. Test vervolgens de compositie in brede vlakken voordat details worden toegevoegd. Zo blijft zichtbaar of de kleur werkelijk de vorm draagt, of slechts een oppervlakkige laag bovenop een traditionele tekening vormt.

Ruimte en diepte creëren zonder atmosferisch perspectief

Fauvistische ruimte ontstaat niet primair door atmosferisch perspectief, waarbij achtergronden lichter, grijzer en koeler worden naarmate ze verder weg liggen. In plaats daarvan wordt gewerkt met een chromatisch perspectief. Warme kleuren zoals rood, oranje en geel hebben de neiging optisch naar voren te komen. Koele kleuren zoals blauw, blauwgroen en violet kunnen terugwijken, vooral wanneer hun verzadiging of helderheid lager is. Dit is geen vaste natuurwet die elk beeld automatisch ruimtelijk maakt, maar een bruikbaar perceptueel instrument.

Simultaancontrast versterkt dat effect. Een kleur wordt anders ervaren afhankelijk van de kleuren ernaast. Een grijs vlak naast oranje kan blauwer lijken; hetzelfde grijs naast blauw kan warmer of oranjeachtiger overkomen. Complementaire buren veroorzaken daardoor een actieve randwerking. Rood naast groen, geel naast violet en blauw naast oranje produceren geen rustige overgang, maar een visuele spanning die contouren aanscherpt en oppervlakken laat trillen.

Matisse en Derain konden met deze middelen platte kleurvlakken een ruimtelijke rol geven. Een roodbruine strook kon als voorgrond functioneren, een helder blauw vlak als opening naar de verte en een felgroene zone als verbindende middenlaag. Overlapping was minstens zo belangrijk als perspectief. Wanneer een kleurvlak een ander gedeeltelijk bedekt, ontstaat een ruimtelijke volgorde zonder dat elk object anatomisch of geometrisch wordt gemodelleerd. Matisse maakte de schilderkunst daarmee expliciet decoratief, maar decoratief betekende niet oppervlakkig. De ordening van vlakken was streng en doelgericht.

1. Leg eerst de grootste voorgrond-, midden- en achtergrondzones vast zonder details.
2. Wijs elke zone een temperatuur toe, bijvoorbeeld warm voor de voorgrond en koel voor de verte.
3. Gebruik complementaire accenten alleen waar spanning of nadruk nodig is.
4. Laat vormen elkaar overlappen en controleer of de ruimtelijke volgorde ook zonder contouren leesbaar blijft.
5. Herstel de balans met waardeverhoudingen wanneer verzadigde kleuren elkaar te sterk verdringen.

De landschappen uit Collioure laten zien waarom deze methode overtuigend kon werken. Het mediterrane licht werd niet gekopieerd als een optisch verslag, maar omgezet in een systeem van kleurrelaties. De fauvistische schilder stelde niet vast welke toon “echt” in de natuur aanwezig was. De schilder bouwde een beeld waarin helderheid, warmte, koelte, richting en ritme gezamenlijk een nieuwe werkelijkheid vormden. De historische context van Matisse’ zomer in Collioure en de daaropvolgende presentatie in de zaal van de Fauves is gedocumenteerd door het Musée Matisse de Nice.

De invloed van wetenschappelijke optica op het fauvistische atelier

Een belangrijke theoretische achtergrond was het werk van Michel Eugène Chevreul, vooral zijn wet van het gelijktijdig kleurcontrast. Chevreul beschreef hoe aangrenzende kleuren elkaars waarneming beïnvloeden. Zijn inzichten hielpen kunstenaars begrijpen dat een kleur niet geïsoleerd bestaat. De waargenomen kleur ontstaat uit een relatie tussen pigment, omgeving, licht en oog. Voor schilders betekende dit dat een klein blauw vlak naast oranje anders functioneert dan hetzelfde blauw naast violet.

Deze wetenschappelijke optica moet echter niet worden verward met een strak rekenkundig systeem. Neo-impressionisten zoals Paul Signac pasten kleurtheorie analytischer toe. Zij verdeelden kleur in kleinere toetsen en vertrouwden op optische vermenging op afstand. Fauvisme gebruikte vergelijkbare kennis veel vrijer. De penseelstreek bleef groter, het vlak directer en de beslissing intuïtiever. Het doel was niet een meetbare reconstructie van licht, maar een bruikbare architectuur voor het doek.

• Divisionisme: kleur wordt systematisch opgesplitst om optische menging te organiseren.
• Fauvisme: kleurvlakken worden direct ingezet voor ritme, emotie en compositie.
• Academische schilderkunst: kleur ondersteunt modellering en illusionistische ruimte.
• Moderne toepassing: kleur wordt een onafhankelijk systeem dat ook in grafisch ontwerp, interieur en digitale beeldvorming kan functioneren.

In het atelier werd het kleurvlak zo een direct gereedschap voor architectonische doekopbouw. Een schilder kon eerst de grote spanningsassen bepalen, daarna de dominante temperatuurverdeling vastleggen en pas op het einde de herkenbare details toevoegen. Dat proces is efficiënt omdat problemen vroeg zichtbaar worden. Als de compositie zonder neus, raamkozijn of boomtak niet werkt, zullen extra details het fundament meestal niet repareren.

De bredere ontwikkeling naar abstractie kwam voort uit precies deze bevrijding. Zodra kleur niet langer verplicht is om een object natuurgetrouw te benoemen, kan zij zelfstandig richting, massa en ritme aangeven. Fauvisme duurde als herkenbare beweging maar kort, ongeveer van 1905 tot het einde van het decennium, maar de gevolgen waren langdurig. Expressionisten versterkten de emotionele lading van kleur, kubisten onderzochten de relatie tussen vlak en ruimte en abstracte kunstenaars gebruikten kleur steeds nadrukkelijker als onderwerp op zichzelf.

Breng de fauvistische methodiek naar hedendaagse beeldcreatie

De kern van de fauvistische methode is helder: kleur is niet de laatste afwerking van een tekening, maar een zelfstandige structurele kracht. Matisse en Derain vervingen traditionele dieptewerking niet door chaos. Zij ontwikkelden een andere manier om ruimte te bouwen, met verzadiging, temperatuur, complementaire spanning, overlap en ritme. De werkelijkheid werd een uitgangspunt, geen eindpunt.

Wie deze aanpak praktisch wil testen, kan een studie opzetten met slechts zes tot acht pigmenten, zonder zwart en met minimale menging. Maak drie kleine composities van hetzelfde onderwerp. Gebruik in de eerste versie realistische lokale kleuren, in de tweede een warm-koudschema en in de derde alleen complementaire kleurblokken. Vergelijk daarna niet alleen welke versie het meest expressief is, maar ook welke het duidelijkst leest op afstand. Zo wordt kleurbevrijding geen stijlimitatie, maar een gecontroleerd ontwerpproces. Deze werkwijze blijft relevant voor schilderkunst, illustratie, grafisch ontwerp en digitale compositie, omdat zij laat zien hoe kleur tegelijk emotie, hiërarchie en constructie kan dragen.

Als kunstenaar is het een hele uitdaging om het overzicht te houden van al je clientèle en investeerders. Wie doneren er precies en wie bezoeken jouw exposities? Daarom heb je als kunstenaar een duidelijk systeem nodig, zodat je engagement met je publiek geoptimaliseerd kan worden. Met een CRM tool zoals lime-technologies.nl biedt kun je informatie over jouw publiek op één plek invoeren, aanpassen en analyseren, waardoor je effectiever met hen kunt communiceren.

En hoe minder tijd je aan administratie kwijt bent, des te meer tijd je overhoudt voor jouw passie om kunst te creëren.

Hoe gebruik je als kunstenaars een CRM-systeem?

Als kunstenaar kun je een CRM-systeem op een aantal verschillende manieren gebruiken om beter te communiceren met de mensen die (financieel of anderszins) in je werk investeren.

1. Slimmer fondsen werven

Maak rapporten waarin je kunt zien wie wanneer een donatie heeft gedaan. Op basis hiervan kun je direct de contacten overzien waar je jouw huidige en toekomstige financieringsinspanningen op kunt richten. Je kunt gerichter fondsen en donaties werven, doordat je kunt zien wie hoeveel heeft gedoneerd, en daarop kunt aanpassen hoe je hen wilt gaan benaderen.

2. Deel je toekomstige evenementen met geïnteresseerd publiek

Gebruik een CRM-systeem om nieuws te delen met je gemeenschap. Je kunt eenvoudig ticketaankopen koppelen aan profielen, zodat je kunt bijhouden wie in het verleden al eens een ticket heeft gekocht voor één van jouw evenementen. Je wil uitreiken naar nieuw publiek, maar ook de groep die eerder al interesse in jouw werk hebben getoond op de hoogte houden van nieuwe exposities of shows.

3. Blijf in contact met je gemeenschap

Je kunt met weinig moeite in contact blijven met je volgers. Door je contacten op verschillende manieren te filteren kun je zien wie je recent nog gemaild hebt of wie er betrokken zijn geweest bij je werk. Op basis hiervan kun je de juiste strategie bepalen om verschillende mensen op de hoogte te houden. Download een lijst van iedereen die het afgelopen jaar een kaartje heeft gekocht voor een expositie en bied ze bijvoorbeeld een kijkje achter de schermen aan bij je volgende voorstelling. Geef trouwe volgers dus een voordeeltje, zodat het loont om jou te blijven volgen. Het is altijd een kunst om de juiste balans te vinden tussen voldoende communicatie en mensen niet te overspoelen in hun inbox.

4. Zie welke inspanningen lonen

Je kunt in één oogopslag zien welke inspanningen je iets hebben opgeleverd en waar nog winst te behalen valt. Zo wordt jouw marketing efficiënter en levert het meer op dan dat het kost.

Dat je tegenwoordig met een mobiele telefoon ook schitterende foto”s kunt maken is alom bekend. Natuurlijk moet er wel een goede camera op de mobiele telefoon zitten, maar de meeste smartphones hebben dat tegenwoordig wel. Maar je kunt zelfs nog meer dan alleen foto”s maken. Je kunt de afbeeldingen tegenwoordig op een eenvoudige manier bewerken, waardoor je er echt een kunstwerkje van kunt maken.

Een uitstekende camera

De betere Android telefoons en de iPhone hebben zelf al het één en ander aan bewerkingssoftware op de telefoon zitten. Vind je deze mobiele telefoons te duur, dan is het de moeite waard om ook eens bij mResell te kijken. Hier vind je de beste selectie van refurbished Apple producten, allemaal geïnspecteerd door geautoriseerde Apple technici, waardoor je toestel net zo goed als een nieuw model is. Deze refurbished modellen zijn meestal een stuk voordeliger en kunnen net zoveel als wanneer je een nieuw toestel zou kopen.

Bewerkingsprogramma”s

Behalve de bewerkingsmogelijkheden die je standaard op je telefoon hebt, kun je ook nog speciale apps downloaden op je iPhone of iPad. Met deze apps kun je foto”s bewerken zonder dat je een laptop nodig hebt. Er zijn heel wat van die apps, teveel om allemaal op te noemen, maar we noemen er een aantal:

Apple foto app

Allereerst is er de Apple foto app. Deze app is er vooral voor de basisbewerkingen. Hiermee kun je bijvoorbeeld de foto bijsnijden, draaien of een effect toepassen. Ook kun je de belichting van de foto aanpassen.

Snapseed

De Snapseed app heeft een behoorlijk aantal mogelijkheden. De app heeft een hoog bedieningsgemak, bijna iedereen kan hier wel mee overweg. In Snapseed vind je verschillende filters, maar je kunt ook een grunge effect kiezen of de focus verschuiven. Ook hier kun je de foto bijsnijden of roteren. Ook de Tilt Shift functie zit in deze app.

Adobe Lightroom

Lightroom is een app die fotografen ook op hun desktop gebruiken en vraagt om wat meer deskundigheid. Je kunt hier niet zoals in sommige apps met één druk op de knop een bewerking uitvoeren, zoals een filter plaatsen. Wel kun je bijzondere effecten creëren als je met de schuifknoppen aan de slag gaat.

Adobe Photoshop Fix

Met deze app kun je foto”s retoucheren. De app is wat simpeler dan zijn grote broer “Photoshop” die je op je desktop kunt installeren. Je kunt foto”s bijsnijden, bepaalde onderdelen op de foto weghalen of bepaalde kleuren accentueren en een kleureneffect toevoegen.

Darkroom

De app Darkroom is ook wat professioneler. Hier heb je niet alleen filters, maar je kunt de filters ook nog eens zelf aanpassen door bijvoorbeeld de curves aan te passen. Je kunt ook een eigen filter maken. Daarnaast kun je met deze app ook portretfoto”s met diepte maken.

De geheel eigen stijl van Pablo Picasso is opvallend in de kunstwereld en wordt door liefhebbers meteen herkend. Picasso ontplooide zijn creatieve talenten op allerlei gebieden en was behalve kunstschilder ook beeldhouwer, grafisch kunstenaar en ontwerper van sieraden. In al deze kunstvormen was zijn stijl absoluut herkenbaar.

De stijl die Picasso in zijn bekendste werken laat zien is meestal abstract. Toch heeft hij er ook blijk van gegeven het schilderen in andere stijlen machtig te zijn. Door de jaren heen heeft hij altijd naar vernieuwing en verandering gestreefd en dat maakte zijn voorstellingen geliefd bij een groot publiek. In het bezit zijn van een originele Picasso is slechts voor een enkeling weggelegd; reproducties en op de kunst van Picasso geïnspireerde posters kunnen echter ook een waardevolle aanvulling zijn voor een interieur.

Verschillende periodes

De ontwikkeling die Pablo Picasso in zijn leven doormaakte wordt weerspiegeld in zijn kunstwerken. Hij begon te schilderen in een realistische stijl, geïnspireerd door religie. Later volgden een blauwe en een roze periode waarin hij experimenteerde met het schilderen in verschillende tinten van één kleur. De kunstwerken die hieruit voortkwamen waren, mede door de sombere stijl, nog niet zo geliefd bij het publiek. Picasso maakte toen een moeilijke tijd door, ook op financieel gebied.

Later legde de Spaanse schilder zich toe op het kubisme, waarvan hij als een van de grondleggers wordt gezien. Hij werd indertijd geïnspireerd door de Franse schilder Cézanne. Zijn werk werd nadien steeds minder realistisch. Dat is ook terug te zien in zijn bekendste werk ‘Guernica’ dat hij later schilderde naar aanleiding van het bombardement op de stad Guernica door de Duitsers: het is niet in één oogopslag te zien wat de maker wil verbeelden.

Pablo Picasso heeft in zijn leven meerdere relaties met vrouwen gehad. Ook die verschillende periodes zie je terug in zijn schilderkunst. De geliefden van Picasso vormden de inspiratie voor zijn werken en/of stonden model voor de kunstenaar. Terugkijkend op zijn artistieke carrière zie je dat Picasso met iedere nieuwe liefde ook een nieuwe stijl van schilderen omarmde. Deze ontwikkeling heeft hem gemaakt tot een van de beroemdste schilders ter wereld.

Een poster voor ieder interieur

Posters in een bijpassende lijst komen in ieder interieur tot hun recht. Posters met daarop afbeeldingen van Picasso zijn in allerlei soorten verkrijgbaar: in zwart-wit of in verschillende kleuren, in een kubistische stijl of met voorstellingen van vrouwen. Door de veelzijdigheid van deze kunstenaar is er voor iedere smaak wel een Picasso te vinden.

Dat fotograferen tegenwoordig steeds meer als een vorm van kunst wordt beschouwd heeft beslist te maken met het scala aan mogelijkheden die men vandaag de dag heeft. Met de komst van digitale fotografie zijn er een groot aantal opties bijgekomen waarmee foto’s echt bijzonder gemaakt kunnen worden. Wat men tegenwoordig vaak tegenkomt is de “black photo”: een foto met daarop een zwarte achtergrond, hetgeen een speciaal effect creëert.

Een zwarte achtergrond

De voorstelling op de foto komt met een zwarte achtergrond vaak nog beter tot haar recht. Het lijkt wel of het onderwerp op de foto door de zwarte achtergrond als het ware geïsoleerd wordt. Veel mensen denken dat dit soort foto”s enkel in een studio gemaakt kunnen worden, waarbij gebruikgemaakt wordt van een zwarte achtergrond waarvoor iemand poseert, of dat met bijzondere technieken de achtergrond later zwart wordt gemaakt. Toch is het voor vrijwel iedereen mogelijk om een zwarte achtergrond op een foto te creëren, althans voor de mensen die de beschikking hebben over een iPhone.

Low key effect

Een foto met daarop een zwarte achtergrond wordt ook wel een foto met een “low key” effect genoemd. Om dit effect te bereiken heb je in ieder geval een flitser nodig, het liefst een losse flitser. Met een losse flitser kun je namelijk zelf bepalen waar het licht vandaan komt. Houd er wel rekening mee dat iemand die zijn of haar mooiste zwarte outfit heeft aangetrokken waarschijnlijk minder blij is met dit low key effect. Deze kleding lijkt immers te ‘verdwijnen’ in de zwarte achtergrond op de foto. Gelukkig hebben ze bij NA-KD behalve zwarte kleding ook talloze kledingstukken in andere kleuren, dus kan er altijd voor een ander kledingsetje worden gekozen.

De juiste instellingen

Bovendien is het handig om ook een statief te gebruiken, niet alleen voor de camera maar ook voor de flitser. Heb je er maar één, kies er dan voor om de camera op een statief te zetten. Verder kun je ieder objectief gebruiken. Om een low key foto te maken dien je het omgevingslicht buiten te sluiten. Dat klinkt ook heel logisch want als er geen licht is wordt het beeld zwart. Maar omdat je het onderwerp wel op de foto wilt, moet dit kortstondig worden opgelicht en dat doe je met een flitser. Begin eens met de instellingen ISO 100, sluitertijd 1/125 en diafragma f/11. Bekijk de foto en pas eventueel de sluitertijd of het f/getal aan. Zorg dat je onder de maximale synchronisatie snelheid blijft, rond de 1/160 – 1/320. Soms helpt het om het licht van meerdere kanten te laten komen. Heb je een iPhone? Dan wordt het helemaal makkelijk. Apple heeft namelijk een speciale app die de achtergrond helemaal zwart maakt.

In het Midden-Oosten worden tapijten al sinds de klassieke oudheid gebruikt om muren en vloeren te decoreren. In de loop van de tijd is vooral in Perzië het weven van tapijten tot een echte kunstvorm uitgegroeid. Perzische tapijten zijn niet alleen mooi, maar houden ook hitte en koude buiten en wanneer ze als vloerkleden worden gebruikt zijn ze uitstekend geschikt om comfortabel op elke ondergrond te kunnen zitten.

Hoe Perzische tapijten gemaakt worden

Deze tapijten kunnen thuis worden gemaakt, maar er zijn in Iran in de loop van de tijd ook veel verschillende gespecialiseerde tapijtateliers geopend. De oudste tapijten uit deze ateliers bestaan helemaal uit wol. Ze werden gemaakt door kunstenaars die erg geconcentreerd in periodes van anderhalf uur achter elkaar werken. Zo kan het meerdere jaren duren om een volledig Perzisch tapijt te weven. Elke regio en culturele groep in Iran heeft zijn eigen tradities. Sommige tapijten worden met een hogere pool geweven, andere juist zonder. Soms wordt een voorbeeldtapijt gebruikt, weer andere handwerkers improviseren en ontwikkelen zo ter plekke nieuwe patronen en kleurencombinaties.

Drie verschillende soorten Perzische tapijten

Ondanks de enorme variatie in tapijten kan er toch een driedeling worden opgemerkt.

• De eenvoudigste soorten tapijten worden gemaakt in kleine nederzettingen en boerderijen. Die werden eerst van wol en later van het sterkere katoen gemaakt. Niet alleen de bekende rechthoekige, maar ook vierkante, achthoekige en dikke ronde vloerkleden behoren tot deze verzameling van ‘dorpstapijten’. Dit zijn vaak eenvoudige tapijten, waar maar één of een paar kleuren vezels in worden gebruikt en waarvan het praktisch gebruik belangrijker is dan de artistieke waarde van het kleed. Toch komen uit deze Iraanse dorpen enkele van de mooiste tapijten ter wereld.
• Nomadische tapijten worden gemaakt door de rondtrekkende volkeren van Iran en Centraal-Azië. Zij maken nog steeds wollen tapijten en gebruiken daarvoor de wol van hun eigen schapen, geiten en kamelen. Meestal wordt deze wol gekleurd met natuurlijke plantaardige verfstoffen. Vaak zijn deze nomadentapijten gedetailleerder dan de kleden uit dorpen en soms verbeelden ze een legende, een dier of een jachttafereel.
• De beste kleden zijn de tapijten uit specialistische ateliers. Na de middeleeuwen werden er overal in Iran, gestimuleerd door de Safavidische heersers, tapijtateliers geopend. Die trokken de beste handwerkers uit het hele land aan en in deze periode ontstonden de mooiste en rijkste Perzische tapijten. Via de zijderoutes en overzeese handelsroutes werden die ook naar Europa vervoerd, waar ze gewilde kunstobjecten voor de rijkere laag van de bevolking werden. In eerste instantie werden de tapijten gemaakt van wol en gekleurd met natuurlijke verfstoffen. Toen er op grote schaal katoen werd verbouwd in Iran werd dit het voorkeursmateriaal. Nog wat later werden ook fellere synthetische verfstoffen gebruikt, welke een stuk kleurvaster zijn.

Omdat goede imitaties van Perzische tapijten nu eenvoudig machinaal kunnen worden gemaakt kan iedereen een mooi tapijt als vloerkleed gebruiken. Echte handgemaakte Perzische tapijten worden echter nog steeds vervaardigd in Iran en kunnen voor hoge prijzen over de toonbank gaan.

In de zomer van 2020 zagen we een ‘nieuwe’ modetrend verschijnen: de zogenoemde tie-dye patronen. Het betreft een techniek die afkomstig is uit Thailand welke Mudmee tie-dye genoemd wordt. Mudmee tie-dye is een speciale tie-dye-methode waarmee zeer verfijnde patronen kunnen worden aangebracht op zijden lappen.

Middels ‘gewone’ tie-dye worden wat grovere patronen van kleuren op de stof verkregen door één of meerdere stevige knopen in het textiel te leggen of deze samen te binden met een touwtje of een elastiek, om het geheel vervolgens in een verfbad te dopen. Het textiel wordt voorafgaand aan het verfbad doordrenkt met water gemengd met soda. Op de plekken waar het stuk textiel samengebonden is kan de gekleurde verf uit het verfbad zich niet hechten. Hierdoor ontstaan unieke patronen op de stof. Het is ook mogelijk om een stuk textiel vanuit één punt te bundelen en het daarna in verfbaden van verschillende kleuren te dompelen. Zo kunnen cirkelvormige patronen gecreëerd worden welke uit meerdere kleuren bestaan.

De tie-dye trend is overigens geen nieuwe modetrend, want in de jaren zestig van de 20e eeuw werd al gebruik gemaakt van deze verftechniek. Met name onder de zogenoemde hippies was de tie-dye trend erg populair: de fraaie patronen zag je terug op hun jurken, rokken en T-shirts. Muziekartiesten zoals John Sebastian en Janis Joplin hebben destijds hun steentje bijgedragen aan de populariteit van deze karakteristieke tie-dye stijl door vaak in tie-dye kleding op de bühne te verschijnen.

Tie-dye patronen zijn overigens niet enkel terug te vinden op verschillende kledingstukken. De fantasiepatronen worden momenteel op allerlei mode-accessoires afgebeeld. Zo zijn de trendy telefoonhoesjes van tegenwoordig versierd met een gemoderniseerde variant van het tie-dye patroon. Dit soort telefoonhoesjes zijn onder meer verkrijgbaar bij Ideal of Sweden. Ook sokken met een kleurrijk tie-dye patroon zijn enorm in trek evenals rugtassen, bikini’s, badpakken en caps. Kortom, geen enkel kledingstuk of mode-accessoire lijkt meer te ontkomen aan deze ‘hippietrend’.

Vind je de tie-dye stijl nou ook zo leuk, maar laat jouw bankrekening het niet toe om een nieuwe garderobe aan te schaffen? Geen nood, want tie-dye kleding kun je ook heel eenvoudig zelf maken. Volg onderstaand stappenplan om jouw eigen unieke tie-dye kledingstuk te creëren.

Stap 1

Kies een kledingstuk uit je garderobe dat je niet meer draagt maar dat nog wel goed past.

Stap 2

Zorg dat je acrylverf of textielverf in huis hebt in de door jouw gewenste kleuren en zorg ervoor dat je één of meerdere elastieken bij de hand hebt.

Stap 3

Rol het kledingstuk willekeurig op en zet het vast met een elastiek. Voor een rustig patroon gebruik je één elastiekje, voor een wat drukker patroon kun je meerdere elastiekjes gebruiken.

Stap 4

Meng in een grote bak of emmer de acryl- of textielverf met warm water. Wat de verhouding van water/verf moet zijn lees je op de verpakking.

Stap 5

Dompel het geknoopte kledingstuk volledig onder in de bak met verf en roer het gedurende 45 minuten goed door.

Stap 6

Haal het kledingstuk na +/- 45 minuten uit het verfbad en leg het vervolgens zo’n tien minuten in een emmer met azijn. De azijn zorgt ervoor dat de kleuren langer gaaf blijven.

Stap 7

Spoel het kledingstuk net zolang uit totdat er geen verf meer vanaf komt en laat het daarna aan de (buiten)lucht drogen.